Friuli

In de provincie Goriza wordt al sinds mensenheugenis wijn gemaakt en al net zo lang speelt het product een belangrijke rol in de plaatselijke economie. Oud-Griekse schrijvers identificeren al een wijn uit het gebied en in de middeleeuwen worden in een brief van Cassiodorus de vele zegeningen van Friuli geroemd.

Collio valt makkelijk te vertalen als "heuvels"; in Friuli kan je onderscheidt maken tussen de Collio Goriziano en Colli Orientali del Friuli. Hoewel het onderscheidt slechts een politieke is - het klimaat is vergelijkbaar, evenals de ondergrond- , is deze lijn al jaren een scherpe politieke scheiding. Dusdanig dat het een culturele is geworden. Collio heeft altijd behoort tot het Habsburgse Rijk en de Colli Orientali tot de Venetiaanse Stadsrepubliek. Vanuit die achtergrond vindt men respectievelijk een voorkeur voor witte en rode wijnen.

Collio, of om precies the zijn Collio Goriziano, is het gebied vlakbij de Sloveense grens in Noord-Oost Italië, dat een grote rol heeft gespeeld in het proces om de Italianen er bewust van te maken dat ze ook goede witte wijnen kunnen maken. Dit doordat ze aan de bakermat stonden van de introductie van koude fermentatie technieken. Jancis Robinson geeft een treffende beschrijving van die revolutie: "The zones current white wine style is relatively recent and was introduced not only to Collio but to all of Friuli by Mario Schiopetto, who had studied cold fermentation techniques in Germany. The strongly innovative character of his wines, coupled with their high quality and purity of varietal expression, gave direction to the entire zone and to the neighbouring Colli Orientali. The cellars of Collio and of the Colli Orientali tend to be extremely well equipped, with an abundance of refrigeration units, pneumatic presses, and all that is required for centrifugation and sterile bottling."

Sinds the jaren '90 heeft de pinot grigio de plaatselijk tocai friulano ingehaald in populariteit. De laatste heet vanaf oogstjaar 2007 friulano, aangezien het gebruik van het woord tocai op etiketten is voorbehouden aan Hangarije. Ook de sauvignon blanc is aan het wedijveren met de plaatselijk druif, hoewel de friulano nog steeds veel aanweziger is dan de pinot bianco en chardonnay. Rode wijnen uit de streek zijn vaak gebaseerd op merlot of cabernet, soms gecombineerd met de plaatselijke/Sloveense refosco. De stijl van de rode wijnen herinnert sterk aan de stijl van de rode Loire wijnen, met een nadruk op rood fruit en met vegetale trekjes.